|
IMPROWIZACJA I DRAMA W KSZTAŁCENIU ZINTEGROWANYM |
|
Opracowała: Iwona Piątkowska
Stosowanie metod aktywizujących uatrakcyjnia zajęcia, a przede wszystkim w naturalny sposób zmusza ucznia do uczestnictwa w lekcji . Do popularnych i stosowanych w nauczaniu zintegrowanym technik należą improwizacja i drama .
Improwizowane inscenizacje , to przedstawienia fabuły przygotowanej przez nauczyciela lub wspólnie z dziećmi bez uprzednich zabiegów reżyserskich . Inscenizacja kojarzy się nam ze scenariuszem , a więc z koniecznością opracowania tekstu , który narzucamy odtwórcom . W pracy z młodszymi uczniami tekst może być jedynie pretekstem do twórczego rozbudzania wyobraźni , wskazaniem tematu, na podstawie którego dziecko przy pomocy nauczyciela zacznie korygować, wzbogacać swoje własne doświadczenia nabyte w domu rodzinnym, w szkole, na ulicy . Zacznie zastanawiać się nad przyczynami określonych skutków i nad skutkami określonych działań . Drama bezpośrednio nawiązuje do idei Johna Deweya i jego koncepcji Nowego Wychowania . Chodzi w niej o uzależnienie zasad, treści i metod kształcenia od możliwości psychicznych dziecka, jego potrzeby działania, zabawy i ekspresji twórczej Podstawą dramy jest aktywność twórcza uczniów. Jest swojego rodzaju procesem badawczym, w którym biorą udział uczniowie aktywizując zarówno umysł jak i emocje, wyrażając je w sposób bezpośredni w działaniu. Wyjątkowość tej formy pracy z uczniami polega na ożywieniu dyspozycji poznawczych dziecka, a zarazem wywołaniu natychmiastowej reakcji bezpośredniej. Uczestnicy dramy myślą i czują jednocześnie. Wyniku tego procesu tworzy się nowy sposób widzenia problemu. Wiedza, którą uczeń zdobywa poprzez własną aktywność poznawczą i twórczą ma charakter interdyscyplinarny. Jeśli problem podejmowany w dramie dotyczy np.: losu ludzi starszych, babci i dziadka, wówczas zadaniem nauczyciela jest przywołać wiadomości zarówno z edukacji polonistycznej, społeczno-przyrodniczej, plastycznej, muzycznej. W ten sposób uczeń przyswaja wiedzę całościowo, najbardziej zbliżoną do sposobu poznania realnego świata. W dramie nie chodzi tylko o zdobywanie wiedzy i umiejętności, ale na przykład stawianie ucznia w trudnej sytuacji, którą musi nie tylko emocjonalnie przeżyć, ale i podać samodzielną próbę rozwiązania problemu- stanowi doskonały trening dorastania. Umiejętność podejmowania decyzji jest jednym z jej elementów. W dramie bowiem, w działaniu z rolami istnieje bezpośrednia realna możliwość obserwacji różnych zachowań: swoich własnych i innych dzieci. Mamy okazję wraz z dziećmi dokonania analizy, jakie jest źródło powstałych reakcji, co jest w nich pozytywne, a co niewłaściwe i jak należy to zmienić. Dzieci widzą jak się zachowują inni i mogą skorzystać z dobrych wzorców. Zaś błędy nie przynoszą, co jest cudowną właściwością dramy, żadnych nieodwracalnych konsekwencji. Poza tym istnieje możliwość dokonania natychmiastowej korekty zachowań. Drama polega na stworzeniu sytuacji, zarysowaniu problemu i próbie rozwiązania go przez aktywne wchodzenie w role. Podstawowym wymogiem jest autentyczne "bycie w sytuacji" i zaangażowanie. W dramie nauczyciel wykorzystuje w głównej mierze spontaniczność, chęć do aktywnego działania i zabawę dzieci. Intuicyjne zachowania naśladowcze (np.: zabawa w policjanta, lekarza, sprzedawcę) nabiera tu celowego i zorganizowanego charakteru. Dzięki zbliżeniu się w nauczaniu do oczekiwań uczniów łatwiej jest wzbudzić ich zainteresowanie i przekazywać założone treści. Odbywa się to niejako w naturalny sposób. Istnieje tu wydobywanie i przekazywanie uczniowi jego możliwości psychicznych, fizycznych i społecznych, ważnych dla funkcjonowania w otaczającym świecie. Główne cele dramy:
Zachowania niewerbalne stanowią podstawę dramy i służą do:
Podstawowe elementy dramy:
Drama polega na graniu roli i wszystkie formy pracy są jej podporządkowane. Granie ról może być wykorzystane w edukacji polonistycznej, w pracy z lekturą, tekstem, służy pogłębianiu emocjonalnego odczucia jego treści. Zaprezentowanie bohatera czytanki, przez ciekawie zaaranżowaną role może posłużyć jako motywacja do przeczytania tekstu. Jeszcze inną możliwością jest odegranie ról w trakcie analizy utworu w celu uwydatnienia pewnej jego sekwencji. Na podstawie baśni H. CH. Andersena "Dziewczynka z zapałkami" w klasie trzeciej możemy uświadomić dzieciom, że sens świąt nie polega jedynie na przyjmowaniu prezentów, lecz przede wszystkim na ich dawaniu, a sam prezent może mieć charakter niematerialny, na przykład zainteresowanie samotną osobą. W dramie wyróżniamy jej różne techniki:
Drama nie stroni od technik plastycznych:
Do ćwiczeń pomocniczych można jeszcze wyodrębnić:
W ćwiczeniach dramowych istotną rolę odgrywa słowo. Jest ono integralną częścią działań, środkiem ekspresji. Dziecko prowokowane sytuacją noszącą pozór zabawy spontanicznie opowiada, opisuje, składa sprawozdania, charakteryzuje. Są to naturalne sposoby ekspresji, choć na pewno w formie niedoskonałej. Drama dyscyplinuje swobodne wypowiedzi, mówienie staje się wewnętrznie umotywowaną potrzebą, a nie przymusem odpowiadania na pytania nauczyciela. Drama w edukacji dziecka może funkcjonować na dwa sposoby:
Granie ról służy uczeniu się, a nie przygotowaniu przedstawienia. W dramie nie gra się kogoś, a jest się sobą, w nowych, nie zawsze doświadczonych na co dzień sytuacjach. Dzięki temu dostarcza się dziecku momentów bezpośredniego doświadczenia, przekraczającego zwykłą wiedzę, wzbogacającego wyobraźnię, działającego na emocje. Ćwiczenia dramowe tworzą dogodną sytuację pozwalającą na uświadomieniu dziecku oczywistego faktu, że każda wypowiedź jest zdeterminowana tym, kto mówi, do kogo mówi i po co mówi. Od tego zależy co mówimy i w jaki sposób. Pociąga to za sobą różnorodne pomysły ćwiczeń językowych, które są swoistą interpretacją hasła programowego: wielokrotna parafraza tekstu ze wskazaniem celu przekształceń (mówimy, żeby zdenerwować, zaskoczyć, roześmiać, itp.). Każde działanie dramowe musi skończyć się omówieniem. Ten element jest niezwykle konieczny z punkt zakładanego celu. Omówienie dramy wzbogaca ponadto twórcze działanie uczniów dodatkowy walor kształcący. Prowokuje bowiem do wymiany zdań, rozwiązywania problemów, rozstrzygania kwestii, uczy kultury werbalnej. Dzieci w młodszych klasach już zaczynają dyskutować. Sztuka dyskusji nie stanowi odrębnego problemu dydaktycznego, a doskonali się ją w działaniu. Efektem pracy metodą dramy w młodszych klasach może być:
Drama ma jeszcze jedną, chyba najważniejszą zaletę - uczniowie stosunkowo łatwo i szybko wchodzą w role, angażując się emocjonalnie. Takie kształcenie ma dla dzieci wymiar osobisty i społeczny zarazem. Pozwala ona niektórym uczniom (np. nieśmiałym) na stawanie się osobami znaczącymi w swoim środowisku. Drama stwarza zatem nauczycielowi szanse na wzbogacanie środowiska wychowawczego. Tak więc improwizacja i drama w edukacji dziecka ma wszechstronne zastosowanie. Może być wykorzystywana przede wszystkim do doskonalenia percepcji tekstów literackich i sytuacji wychowawczych występujących w klasie. Drama rozwija dziecko pod względem emocjonalnym, intelektualnym, sprawnościowym, a także rozwija potrzeby, dążenia, oczekiwania i aspiracje edukacyjne. Sądzę zatem, że elementy dramy i improwizacji powinny być obecne we współczesnej edukacji wczesnoszkolnej, w szczególności zaś w edukacji polonistycznej, społeczno-przyrodniczej. |